Ο Τελευταίος Πειρασμός πριν ένα τέλος που αγκάλιασε την ατέλεια

Ο «τελευταίος πειρασμός» του Χριστού, ενσαρκώνεται στο μεταφυσικό βλέμμα του Williem Dafoe, και οι πασχαλινές ημέρες χρωματίζονται διαφορετικά κάτω από την επίδρασή του. Ο Χριστός ως οντότητα ξεπερνά τις ανθρωπόμορφες διαστάσεις του και γίνεται φιλοσοφική έννοια, συμπυκνώνοντας ερωτήματα και απαντήσεις αιώνων.

Στον αντίποδα του Robert Powell του Τζεφιρέλι, αγγελικού αλλά μονοδιάστατου, υπάρχει η όμορφη οδύνη ενός παιδιού που αναζητά τον πατέρα του και αμφιβάλλει. Έναν πατέρα στον οποίο γνωρίζει ότι μοιάζει, αλλά ζητά απεγνωσμένα να είναι εκείνου το χέρι που τον κλείνει σε έναν προστατευτικό κύκλο-ορίο και όχι ο ίδιος να τον χαράζει στο χώμα. 

Ο θεϊκός πατέρας γίνεται κάτι άπιαστο, είναι απών, συμπυκνώνει αρσενικό και θηλυκό. Η γυναίκα, πρώτα μητέρα και ύστερα σύντροφος, καταδιώκει και ανακουφίζει ταυτόχρονα. Απούσα ή πανταχού παρούσα, χωρίς ενδιάμεσο. Ο Χριστός αρνείται τη μητέρα του, όπως ο Θωμάς τον ίδιο.

Τα όρια και η αγάπη γίνονται αύρες αμφιβολίας. Το τετέλεσται σημαίνει σύμπτωση των αντιθέτων, Θεός και άνθρωπος. Και η ανάσταση συμβολίζει πως το ενδιάμεσο υπάρχει πραγματικά, όχι μόνο ως απειλητική και ελκυστική ταυτόχρονα μορφή ερμαφρόδιτου αγγέλου, αλλά έχει χαριστεί με έναν τρόπο σε όλους μας.

Ιερόσυλος ή όχι , ο συνειρμός με την τελείωση του Χριστού, που κοιτά ένδοξα προς τα πάνω, αντί να πέφτει με το κεφάλι του κάτω, θυμίζει το θανατηφόρο άλμα προς τα κάτω της Νινα στο Black swan. Εκείνη βίωσε την τελειότητα, που τη σκότωσε γιατί διχοτόμησε «καλό» και «κακό εαυτό». Ο Χριστός, φιλοσοφική μονάδα, ατελής και ανθρώπινος, υβρίδιο, Θεάνθρωπος, θύμισε πως η ατέλεια φέρνει αρμονία κοιτώντας προς τα πάνω, γνωρίζοντας που ασφαλώς υπάρχει κάτι πάνω από εκείνον.

Η φιγούρα του Χριστού βιώνει την ελευθερία του ¨τι θα γινόταν αν…» Αν αντί για τις βολικές διχοτομήσεις που χωρίζουν έλληνες από ξένους, θύτες από θύματα, άντρες από γυναίκες, υπήρχε η πρόσκαιρη ανάσα ενός ενδιάμεσου, μεταβατικού χώρου. Χώρου δοκιμασίας, που προσφέρεται σε σώμα αγγέλου με σκοτεινή προέλευση ως αφορμή για συμφιλίωση με την ανθρώπινη και τη θεϊκή φύση ταυτόχρονα. 

Όπως το σώμα του Dafoe, έγινε, στις δυο ταινίες, τόπος συμφιλίωσης αντιθέτων. Η περσόνα του Dafoe μεταναστεύει στην απέναντι όχθη ως Αντίχριστος, συνεχίζοντας σκοτεινά και ανασκευάζοντας την άποψη πως «μία είναι η γυναίκα με πολλά πρόσωπα». Γίνεται πίνακας ζωγραφικής από τον Lars Von Trier στην τελευταία σκηνή, με τα ζώα να αποτελούν τριγωνοποιητικό μεταβατικό χώρο, απαλλάσσοντας τον ηθοποιό από τη συνεχή πάλη. Κάθε ταινία γίνεται λύση για θέμα, δημιουργούς και ηθοποιούς μαζί…

Ειρωνικά υπογραμμίζεται η ματαιότητα της χριστιανικής τελειότητας. Το έργο του Καζαντζάκη όπως το είδε ο Σκορσέζε δεν προτείνει πώς να πιστεύει κανείς. Απλά αντιδρά στην ουτοπία της τελειότητας. Κάθε θρησκεία δίνει τους κρίκους από τους οποίους μπορεί ο καθένας να κρεμαστεί για να ανυψώσει την ύπαρξή του κάπου διαφορετικά από εκεί που βρίσκεται τώρα. Δίνει την ανακούφιση του θεϊκού νόμου, ότι υπάρχει κάτι άλλο πάνω από εσένα, δε χρειάζεται να τα ελέγχεις όλα. Είσαι ελεύθερος από το καθήκον του να ελέγχεις τα πάντα για όσο ζεις. Είσαι ελεύθερος να είσαι ατελής.

Η κυνηγημένη γυναικεία φύση του Lars Von Trier

           

            Φαίνεται κάθε σκηνοθέτης να ζει διαμέσου των ταινιών του. Άλλος σε μεγαλύτερο, άλλος σε μικρότερο βαθμό. Ο Lars Von Trier ανήκει στους κινηματογραφιστές που ουσιαστικά φαίνεται σαν να είναι οι ταινίες του. Επιθυμεί πάντα να μας θυμίζει την παρουσία του, ακόμα και με το τρέμουλο της κάμερας που κρατά. Αν, κατ’ αυτόν, ο Αντίχριστος είναι η ταινία που τον έσωσε από την κατάθλιψη, για το θεατή αποτελεί μια βουτιά σε παγωμένο ωκεανό, αυτόν της ψυχοσύνθεσης του σκηνοθέτη. Όπου μόνιμα κολυμπά μια γυναίκα, περισσότερο συμβολοποιημένη, παρά με μια μοναδική προσωπικότητα.

            H γυναίκα  αυτή είναι φορτισμένη με όλες εκείνες τις αρχετυπικές ιδιότητες που της έχουν αποδοθεί από καταβολής κόσμου. Αδύναμη, πάντα σεξουαλικά προκλητική και θελκτική, πανούργα, υποταγμένη στον άντρα. Κι αν κάποια φορά αποφασίζει να επαναστατήσει, επειδή έχει συνειδητοποιήσει την υποταγή της, ο Άντρας, κάνοντας χρήση της φυσικής εξουσίας του πάνω της, της υπενθυμίζει το πεπρωμένο της.

            Είναι  μισογύνης ο Trier; Οι περισσότεροι αποφαίνονται θετικά, μετά την παρακολούθηση των ταινιών του. Κι όμως, ο σκηνοθέτης μάλλον σκύβει με τρυφερότητα πάνω από τη γυναικεία φύση, στολίζοντάς την με αρετές που προλαβαίνουν να λάμψουν, πριν εκείνη ακολουθήσει τη μοίρα της. Αρετές που καμιά φορά αποδεικνύονται ιδιαίτερα σκοτεινές, όταν Εκείνη αποφασίζει να χρησιμοποιήσει τη σεξουαλικότητά της για να αυτοπροσδιοριστεί. Η Grace, η Selma, η Bess, Εκείνη, όλες θύτες και θύματα των αντρών , η καθεμιά της με το δικό της τρόπο, έχουν γίνει θυσία για να διδάξουν το μεγαλείο τους στους Άντρες, αφού πρώτα αφανίστηκαν. Ο υπόγειος ναρκισσισμός που τις καθοδηγεί σταδιακά μετατρέπεται σε μίσος προς τον εαυτό και επιθυμία για αυτοκαταστροφή. Εμπλέκονται σε μια παρασιτική σχέση με το Αρσενικό και μόλις εκείνο το αντιλαμβάνεται, προσπαθεί να απεγκλωβιστεί.

            Οι ταινίες του Trier, λοιπόν, φαίνεται να λειτουργούν ως απεικόνιση του δικού του ωκεανού, του δικού του γυναικείου κομματιού, που είτε ο ίδιος είτε οι άλλοι, είτε η φύση per se, καταδιώκουν.

            Οι θεολογικές ανησυχίες του κινηματογραφιστή, είναι εμφανείς στον εμπλουτισμό των μεταφυσικών διαστάσεων της σχέσης αρσενικού-θηλυκού, με σχόλια πάνω στη θρησκεία. Είτε μέσω αναφορών στο προπατορικό αμάρτημα, είτε μέσω της έμμεσης ταύτισης της γυναικείας φύσης με το Χριστό και της ανδρικής με τη θεϊκή παρέμβαση. Ο Χριστός του Trier λαμβάνει εξολοκλήρου σάρκινη υπόσταση. Σαν να επιχειρούνται εικασίες για την τροπή της ιστορίας αν η θεϊκή φύση Του υποτασσόταν στην ανθρώπινη. Η σεκάνς με τη Γυναίκα να ξαπλώνει ως άλλος εσταυρωμένος και στη συνέχεια να γίνεται ένα με το έδαφος είναι ενδεικτική. Και είναι αλησμόνητη η σκηνή του διαλόγου της Grace με τον πατέρα της.

            Ακόμη, πάντως, κι αν η γυναικεία φύση του Trier τελικά υποτάσσεται, δεν παύει έστω και μετά το χαμό της να προκαλεί, εκτός από την άγρια χαρά, ένα αλλόκοτο σάστισμα  στον Άντρα, αφού η Γυναίκα με πολλά πρόσωπα ή χωρίς καν αυτά είναι παντού. Το αμήχανο, σαν παιδιού, βλέμμα του Dafoe στην τελευταία σκηνή του Αντίχριστου, απορεί που τελικά κυριαρχεί σε ο,τι με πάθος κυνηγά. «Δεν υπάρχει μεγαλύτερη ιστορία από αυτή του άντρα και της γυναίκας».

http://www.youtube.com/watch?v=tw4CeXAolMY