Winds

 Ένας ηχολήπτης γίνεται ο ενδιάμεσος μίας γιαγιάς και μίας εγγονής, ώστε οι δύο τους να ανακαλύψουν μέσα από το λόγο αλλά και ο,τι του διαφεύγει, τη διαγενεακή συνέχεια ανάμεσά τους.

Το πανέμορφο αυτό φιλμ του Selim Evci διηγείται, με αργούς ρυθμούς και ψιθυρίζοντας μεγαλειώδεις εικόνες, την ιστορία της κυρίας Στυλιανής και της Ελένης. Οι συνθήκες τις απομάκρυναν, αλλά οι δυο τους ενώθηκαν εκ νέου, διαμέσου ενός ηχολήπτη.

Ο Μουράτ ξετυλίγει με σεβασμό και υπομονή την ιστορία τους, ενώνοντας, ταυτόχρονα, στο τοπίο της Ίμβρου, το ελληνικό με το τουρκικό στοιχείο. Με δύσκολη προσωπική ζωή, προτιμά να είναι προσκολλημένος στο πραγματικό, πλαισιώνοντάς το ευλαβικά με την καταγραφή των ήχων και των εικόνων που τον συν-κινούν. Η νεαρή Ελένη προχωρά μέσα από το λόγο της σοφής και αρχοντικά λιτής φιγούρας της γιαγιάς της, και η τελευταία ξαναζεί, μεταφυσικά, στο μέλλον, χωρίς όμως να το κατακλύζει με την παρουσία της.

Η φωνή είναι το πρώτο και μοναδικό πράγμα που αντιλαμβανόμαστε ως εξωτερική πραγματικότητα, το πρώτο ερέθισμα που εγκαινιάζει με πιο ξεκάθαρο τρόπο τη συναλλαγή μας με το περιβάλλον. Και αποτυπώνεται ανεξίτηλα στο μέσα μας, ώστε να ανατρέχουμε σε αυτή, όταν κάποιο κομμάτι του εαυτού μας βρίσκεται αμήχανο. Ίσως ο άνθρωπος που μας μιλούσε, τότε, να έχει σιωπήσει, αλλά η ανάσα του συμπλέει με τους ανέμους που φυσούν, με αυτό το φιλμ να κινεί την κάμερα με τη ροή τους. 

Πρώτη Δημοσίευση στο Move it 

Οι Βοσκοί

Ο Νίκος Παπατάκης υπογράφει ένα φιλμ που μοιάζει σα να έχει γυριστεί... πέρσυ, παρά το ηθογραφικό του περίβλημα, με κέντρο ένα ατυχές προξενιό, και ταυτόχρονα, ανομολόγητο έρωτα αποδεικνύοντας πως “αυτός ο κόσμος δε θα αλλάξει ποτέ”, πριν μας βάλει, ειρωνικά, για ύπνο.

“Οι πλούσιοι φυλάγονται από τους φίλους τους που είναι φτωχοί.

Καλά κάνουν.

Οι φτωχοί δε φυλάγονται από τους φίλους τους που είναι φτωχοί.

Αυτοί δεν κάνουν καλά”.

Στο δυσεύρετο αυτό φιλμ παρακολουθούμε μία καλλιτεχνική επανάσταση, ένα φιλμ που δε φοβάται να πει τα πράγματα με το όνομά τους. Η πάλη των τάξεων, ο βαθύς πόνος για την ξενιτιά, ο άνθρωπος μπροστά από την εποχή του, που περνιέται για τρελός, είναι θεματικές που θίγονται με σαρδόνιο χιούμορ, μέσα από τις περσόνες που συμπυκνώνουν οι καθεμία μια διαφορετική πτυχή της ελληνικής κοινωνίας, ανατριχιαστικά επίκαιρες, παρά το χάσμα ετών από τη σημερινή κατάσταση. 

 Ο ήχος ενός βουβού ραδιοφώνου συνδέει και δένει τα πρόσωπα της ιστορίας, υπογραμμίζοντας, μέσα από την οξύμωρη φύση του, τον παραλογισμό της προσκόλλησης στο παρελθόν. Στήνονται χοροί για επίδοξους δημόσιους υπαλλήλους, οι κατσίκες, πιο σοφές απ' όλους, αυτοκτονούν και δίνονται κλεφτά στοιχεία για το πώς γέννησαν τη νεότητά τους οι μητέρες των ηρωίδων της Αθηνάς Τσαγγάρη.

Η καλλιτεχνική αξία του έργου είναι μεγάλη, με τα κάδρα, ειδικά αυτά του βραδιού της Ανάστασης να παραπέμπουν στη γεωμετρία του Όρσον Γουέλς, και με εξαιρετικές ερμηνείες από όλους ανεξαιρέτως τους ηθοποιούς, κυρίως ως προς την εξέλιξη της συναισθηματικής τους κατάστασης κατά το ξεδίπλωμα του φιλμ.

Φτωχοί και πλούσιοι χορεύουν ένα χορό με αβέβαιο σχηματισμό, στην αναζήτηση της προσωπικής ουτοπίας τους, της Αυστράλιας που ο καθένας έχει φανταστεί. Ενώ ο θεατής, πολύ μετά, αμφιταλαντεύεται ανάμεσα στο αν θα μπει, ή όχι, σε αυτό το χορό, που κρατά ακόμα. 

Πρώτη Δημοσίευση στο Move It  

 

3 Φιλμ του Alejandro Jodorowsky

Fando y Lis

Το ταξίδι του Fando και της Lis, η οποία είναι παράλυτη, προς τη γη της επαγγελίας Tar, και με αυτή την αφορμή μία ιστορία αγάπης με διαμελισμένη συνείδηση.

Αυτό το πρώτο φιλμ του αγαπημένου δημιουργού, μία προσωπική ανάγνωση του έργου του Fernardo Arrabal, που στην εποχή του προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, βρίσκεται στο συνεχές που βάδισαν κάποιοι όπως ο Buñuel και η Chytilová, με το σινεμά του να σκύβει πάνω από την ανθρώπινη αδυναμία και ατέλεια, με αγάπη και ελευθερία.

Ο αέναος εγκιβωτισμός εικόνων κάνει τα πάντα πιθανά σε αυτό το φιλμ, γεννώντας ερωτήματα και αποφεύγοντας να απαντήσει στα υπάρχοντα, με υπέροχα ποιήματα να διανθίζουν την αφήγηση. Οι ήρωες αμφιταλαντεύονται ανάμεσα στο να σπάσουν αβγά για να επαναστατήσουν και το να γδάρουν ο ένας τις πλάτες του άλλου. Η σπειροειδής πορεία τους προς τη Χώρα Ταρ, τον ενδιάμεσό τους χώρο, του οδηγεί στη γέννηση του φαντασιακού τους παιδιού, που είναι εξ' αρχής ταριχευμένο και παίζει ανάμεσα στους τάφους, έχοντας λουλούδια αντί για χέρια. Όταν μεταξύ τους παύει το παιχνίδι, εισβάλλει ο θάνατος. Με... σατανικό μουσικό θέμα, ένα απο-ρομαντικοποιημένο Fountain (λόγω θεματικής, μόνο), που εν τέλει συνδυάζει το μύθο του Νάρκισσου με την απαρχή της αμαρτίας του Αδάμ και της Εύας, βάζοντας το θεατή εν μέσω ενός εφιάλτη που έχει ήδη ζήσει αλλά μια ζωή πάσχιζε να ξεχάσει, κι όμως γελά με αυτόν.

Φαίνεται ότι οι προβληματικές της επανάστασης από τους γονείς και άρα από το κατεστημένο, μαζί με την αιχμηρή ειρωνία προς τη θρησκεία, η βίαιη σεξουαλικότητα που συνδυάζεται αρκετά καλά με τον εξιδανικευμένο έρωτα, τα ζώα ως παρατηρητές της φρίκης και ο διαμελισμός του σώματος άρα και του Εγώ, δεν εγκαταλείπουν τα έργα του δημιουργού, στο πέρασμα του χρόνου. Απλώς, όπως συμβαίνει συχνά, και η παραμικρή περιοχή κάθε κάδρου είναι φορτισμένη με σύμβολα, τα οποία, στα επόμενά του φιλμ, βρίσκουν το χώρο τους, με άνεση, ώστε να αναπτυχθούν.

 Πρώτη Δημοσίευση στο Move It

Ηoly Mountain

H μαζική φαντασίωση του Σωτήρα, που απαλλάσσει το ανθρώπινο γένος από τις ευθύνες του και επωμίζεται την υδρόγειο στους ώμους του, εξετάζεται σε αυτή την εικαστική πανδαισία του Alejandro Jodorowsky, ακόμα ένα φιλμ ανθολογίας που κάνει βουτιά στην ψυχεδέλεια.

Οι εικόνες του Jodorovsky έχουν τη δική τους, προσωπική ηθική. Όπως και το ανθρώπινο πλάσμα, την πορεία του οποίου συνοδεύει το φιλμ αυτό. Ο ήρωας μας δίνει το δώρο του να τον παρακολουθήσουμε και να συναισθανθούμε την κατάστασή του πριν εξανθρωπιστεί, με επακόλουθο να παλινδρομήσουμε σε μία βρεφική κατάσταση, όπου το παράλογο είναι γιορτή και η βία είναι απλώς άλλη μία πιθανή εκδοχή όσων βιώνουμε. Ο,τι διαδραματίζεται στο φιλμ ίσως να βιάζεται με την παρείσφρηση του λόγου. Αυτό τόσο στο επίπεδο κινηματογραφικής αφήγησης, όσο και κατά τον αναστοχασμό μετά το τέλος της ταινίας. 

 

Το Holy Mountain είναι μία ταινία που παρακολουθείται (και) με το αυτί. Οι πρωταρχικές κραυγές που ο άνθρωπος αρθρώνει έχουν ένα προσωπικό, μοναδικό νόημα. Το πρώτο του φώνημα είναι η αρχή για έναν “εξανθρωπισμό”, αλλά η θέση του παρατηρητή διατηρείται. Ο πρωτόγονος άνθρωπος (αν και συνένοχος του πολιτισμού), δεν μπορεί παρά να παρατηρεί τη φρίκη του πολέμου, να καταδιώκεται από τις Μαγδαληνές του. Να μαθαίνει τη γραφή, και από εκεί και πέρα να κάνει ένα μάταιο κύκλο στον πολιτισμό.

Εικαστικά μεγαλοφυές, με δυνατές εικόνες στα όρια του μη ανεκτού, το φιλμ ξεδιπλώνει τα εικονικά σημαίνοντα (όπως το δίπολο κότας/αυγού, τα κατεστραμμένα χέρια, ο ευνουχισμός) του πιο πρώιμου Fando y Liz, που τελικά βρίσκουν αφηγηματικό σχήμα στο Santa Sangre. Το μυαλό του δημιουργού είναι ένα καλειδοσκόπιο που τα κομμάτια του τα ένωσε σοφά ένας τυφλός.

Ο ήρωας είναι ένας Οδυσσέας, που οι λωτοί του είναι ακόμα λουλούδια, και κάνει το ταξίδι του μεγαλώματος ανάποδα, κάνοντας και το θεατή να ακολουθεί ένα αντίστοιχο φιλμικό μεγάλωμα. Κρατά από το χέρι το επίσης πολυαγαπημένο Holy Motors (τι κι αν γυρίστηκε 40 χρόνια μετά, ο χρόνος είναι σχετικός). Πότε το ένα μικραίνει ακόμα περισσότερο και επιστρέφει στο ρόλο του πιθήκου, και πότε το άλλο, και τα δυο μαζί τραγουδούν την ιστορία ενός Δημιουργού, μακριά από τα λατρευτικά στεγανά, που έχει το καθήκον να παίρνει την ευθύνη να μεγαλώνει τον εαυτό του.

Πρώτη Δημοσίευση στο Move It

Santa Sangre

Το αιματοβαμμένο σουρρεαλιστικό ποιήμα του Alejandro Jodorowsky διηγείται την ιστορία ενός παιδιού, που βρίσκεται, από μικρό, για να σωθεί από τους γονείς του, στο περιθώριο του μυαλού του.

Ένας λαβύρινθος που μυρίζει ψάρι και πολυεστέρ, ένα σύμπαν που ο Αδάμ συνεργάζεται με την Εύα για να φάνε μαζί το μήλο, η θρησκεία διαμελισμένη και οι φιλμικές και λογοτεχνικές αναφορές να στριμώχνονται χωρίς, πιθανότατα, οι δημιουργοί να το έχουν καν αντιληφθεί, σε αυτό το αριστούργημα που δύσκολα ξεπλένεται από τη μνήμη.

Ο Νόρμαν Μπέιτς του Ψυχώ, η Κάρυ του Mπράιαν ντε Πάλμα, και ο Jean-Baptiste Grenouille του Αρώματος του Ζισκιντ συμπυκνώνονται στον κεντρικό χαρακτήρα, το Φένιξ, ο οποίος μέσα σε ένα πολύχρωμο και άρτια σκηνογραφημένο, χορογραφημένο και σκηνοθέτημένο σύμπαν ενώνεται με τον εαυτό του, από τον οποίον τον απέκοψαν οι, ας το πούμε ιδιαίτεροι, γονείς του. Τα σύμβολα και οι ψυχοδυναμικές ερμηνείες τους διαδέχονται το ένα το άλλο ιλιγγιωδώς, παρ' όλα αυτά δε δημιουργείται η επιθυμία στο θεατή να τα ερμηνεύσει. Απλώς περιμένει την έξοδο κινδύνου, στην οποία τον οδηγεί μία σειρά από giallo κάρτες ταρώ που δεν πιστεύουν στην τύχη. 

 

Οι ερμηνείες είναι κάτι περισσότερο από φυσικές, με τους γιους του Jodorowsky, alter ego του, αλλά ταυτόχρονα με μία πυρηνική μοναδικότητα, την πιο ανυπόφορη, σαγηνευτική μάνα που μπορεί να δει κανείς στο πρόσωπο της Blanca Guerra και βέβαια το αερικό (και στην πραγματικότητα επίσης κωφάλαλη) Sabrina Dennison που πάνω της κουρνιάζει το απόλυτα καλό. Όλα τα παραπάνω προσφέρουν ένα βαθύ ψυχογράφημα, με στυλ, πολύ πιο ουσιαστικό από οποιοδήποτε “ψυχολογικό οικογενειακό δράμα” με ανάλογο περιεχόμενο. Το φιλμ βάζει τελικά, το Φένιξ, για ύπνο, αφού ο,τι ζούσε μέχρι τώρα δεν ήταν παρά ο πρόλογος ενός σκοτεινού νανουρίσματος.

Πρώτη Δημοσίευση στο Move it

Post Tenebras Lux

 

Αν το Batalla en el cielo υπήρξε μία εξαιρετικά χαμηλών τόνων ταινία, που δεν αφήνει έντονα μνημονικά ίχνη, δε συμβαίνει το ίδιο με την τωρινή δημιουργία του Carlos Reygadas, αναγνωρισμένη στο φεστιβάλ των Καννών, η οποία ανανεώνει τις εντυπώσεις περί οπτικής ποίησης.

Το φιλμ αυτό πειραματίζεται έντονα, με τη βοήθεια φακών που απροσδόκητα διαστέλλονται και συστέλλονται, στα όρια της υπερβολής. Η κάμερα του Alexis Zabe προσπαθεί, με υφή ντοκυμαντέρ, να συλλάβει την “αύρα”των ανθρώπων, συμφιλιωμένη με το αδύνατο του εγχειρήματος. Η ζωή φιλτράρεται άλλοτε υπερβατικά και άλλοτε ωμά, με συνεχείς αξιοπρεπείς αναφορές στον Tarkovsky. Το σκιερό κομμάτι που εμπεριέχει τις ανθρώπινες καταστροφικές αδυναμίες όπως το αλκοόλ και τα ναρκωτικά δεν εκφράζεται παρά μόνο με λέξεις, υπονοώντας, ίσως, την ευγενική εισβολή του πολιτισμού στη φυσική αγνότητα

Δύο σκοτεινοί άνθρωποι, που έχουν ταξιδέψει πολύ, κάνοντας όμως εν τέλει κύκλους γύρω από τον εαυτό τους, ζουν κάτω από μία στέγη χωρισμένη στα δύο. Μέσα από κομματιασμένα κάδρα και κομματιασμένη αφήγηση, οι δύο τους είναι απλώς διάδρομοι για τη φύση, που τους βαδίζουν τα παιδιά τους, λίγο πριν το περπάτημά τους τυποποιηθεί.

Λίγο πριν μπουν στον πολιτισμό, τα παιδιά ζουν σε ένα όνειρο, όπου δεν μπορούν ακόμα να αποχωριστούν το διπλό τους. Εκεί όλα είναι καθρέφτες, η γη καθρεφτίζει τον ουρανό. Τα ζώα είναι απαλά, δεν παραβιάζουν τη φύση, σε αντίθεση με τον άνθρωπο, που ακόμα και με το βλέμμα του την κομματιάζει. Ο διάβολος τριγυρνά ανάμεσά τους, μόνο τα μικρά παιδιά τον βλέπουν και τον παίρνουν μία φωτογραφία με τα μάτια τους.

Η ουρά του διαβόλου συνοψίζει τη βιαιότητα του κόσμου, κόβοντας ένα περήφανο δέντρο. Οι άνθρωποι κόβουν τα δέντρα για να φτιάξουν γήπεδα για τα παιδιά, χωρίς να νιώθουν το πόσο ειρωνεύονται τον εαυτό τους. Και το φιλμ, ανάμεσα στο ρεαλισμό και τη μυθοπλασία, αποδομεί και τα δύο, αφού μόνο αυτό μπορεί να κάνει κανείς με το ένα πόδι να βουλιάζει στον τσιμέντο και το άλλο λίγα εκατοστά πάνω από το χώμα.

 Πρώτη Δημοσίευση στο Move It

*Με αφορμή τη διανομή του φιλμ επιτέλους, στην Ελλάδα, που πρώτη φορά απολαύσαμε στο Πανόραμα του 2013,  θα ξεκινήσει μια σειρά από αναδρομικά κείμενα, για ταινίες που αγαπήθηκαν πολύ μέχρι τώρα και δεν έχουν βρει, ακόμα, χώρο, και εδώ...